Το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα

Του Αλέξη Π. Μητρόπουλου(*)

Ο θεσμός «του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος» ήταν μια από τις κατακτήσεις του Κοινωνικού Κράτους στα πλαίσια της μακράς «σοσιαλδημοκρατικής συναίνεσης» της μεταπολεμικής περιόδου. Όπου εφαρμόστηκε, αποτέλεσε ένα «δίχτυ ασφαλείας» που συγκρατούσε τα φτωχότερα τμήματα της εργατικής τάξης και των μικρομεσαίων από την κατολίσθησή τους στο επίπεδο γενικευμένης ένδειας.

Σε χώρες με μεγαλύτερο δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης, ο θεσμός έλαβε τον χαρακτήρα ενός ισχυρού επιδόματος ανεργίας που εξασφάλιζε την ομαλή διεξαγωγή της προσωπικής και οικογενειακής ζωής του ανέργου μέχρις ότου βρει μια αντίστοιχη των προσόντων του και με ικανοποιητική αμοιβή εργασία. Το ύψος του κυμαινόταν πολύ πάνω του ορίου της φτώχειας, όπως αυτό προσδιορίζεται με τους γενικώς παραδεκτούς παγκόσμιους και ευρωπαϊκούς δείκτες που ισχύουν μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών.

Με την επέλαση όμως του καταιγιστικού, γενικευμένου και αναχρονιστικού νεοφιλελευθερισμού, στα πλαίσια του οποίου τα κράτη υποτάσσονται στις επιλογές του νομαδικού κεφαλαίου και του επιτρέπουν να μετέρχεται όλων των μορφών συσσώρευσης, ο θεσμός του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος απώλεσε παντελώς τον κοινωνικό του χαρακτήρα.

Οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις (κυρίως της ΕΕ), με παρότρυνση της Ευρωπαϊκής Τεχνοδομής που απεργάζεται τη νέα και απόλυτη κυριαρχία των υπερεθνικών εταιριών και ομίλων μέσω της κυοφορούμενης TΤIP («Transatlantic Trade and Investment Partnership»-Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων), προωθούν τη μετάλλαξη του θεσμού στο αντίθετό του. Δηλαδή, του αναθέτουν τον ρόλο «Προκρούστη» σε όλα τα κοινωνικά επιδόματα και βοηθήματα που δίδονταν στα ασθενέστερα και μειονεκτούντα τμήματα της εργατικής τάξης και της εξασφάλιζαν την επιβίωση. «Σερβίρεται» δηλαδή πλέον ως ένας «Καιάδας», σαν μια καταβόθρα των επιδομάτων που έπαιρναν οι πιο αδύναμοι συμπολίτες μας.

Από τη μετάλλαξη αυτού του πρώην κοινωνικού θεσμού στο αντίθετό του, δεν ήταν δυνατόν να απουσιάζει η μνημονιακή Ελλάδα του πλεονάζοντος νεοφιλελεύθερου λαϊκισμού, που προσπαθεί να μετονομάσει τη ραγδαία επιστροφή της χώρας σε προδημοκρατικές εποχές σε «έφοδο στο μέλλον»!!

Έτσι, κατ’απαίτηση των δανειστών και με τον νόμο του β’ Μνημονίου (ν.4046/2012) θεσπίστηκε για πρώτη φορά ο θεσμός με τις διατάξεις του βασικού εφαρμοστικού του νόμου (ν.4093/2012, σελ. 5605 του ΦΕΚ Α 222/12-11-2012). Η εφαρμογή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος της μνημονιακής «κοπής» ορίστηκε ως «πιλοτική», δηλαδή θα εφαρμοστεί σε ορισμένες μόνον Περιφέρειες και με πενιχρά κονδύλια που υπολείπονται κατά πολύ του διεθνούς αναγνωρισμένου ορίου της φτώχειας ανά άτομο και οικογένεια.

Η αντικοινωνική μνημονιακή τεχνουργία που θα συνεχίσει να εκπλήσσει δυσάρεστα την ελληνική κοινωνία αν όλο το μνημονιακό πλέγμα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από 1-1-2015, επινόησε το εξής αδιανόητο (αλλά εν τέλει αφελές) κόλπο: Με το νέο προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015 καταργούνται όλα τα επιδόματα πρόνοιας (σελ.33) και αναμορφώνονται στο μνημονιακό εργαστήριο, ώστε να χρηματοδοτήσουν, με καταφανώς μικρότερο ποσοστό τους, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα!!

Με αυτή τη μορφή και με τη σφαγή των πάσης φύσεως κοινωνικών επιδομάτων, υπηρετείται η «ρήτρα της διαρκούς εσωτερικής υποτίμησης» που το ίδιο β’ Μνημόνιο (ν.4046/2012 σελ.713), αλλά και οι εφαρμοστικοί του νόμοι (ν.4093/2012 σελ.5612, ν.4172/2013 άρθρο 103, ν.4254/2014 άρθρο ΙΑ.7, σελ. 1430), θέσπισαν ως απόλυτο και γενικευμένο κανόνα πλεύσης τής ελληνικής κοινωνίας για το αόριστο μέλλον.

Ο μεταλλαγμένος αυτός θεσμός, μαζί με την εγγύηση του κράτους μόνον για τη βασική σύνταξη των 360 € από 1-1-2015 (άρθρο 2 ν.3863/2010), σε συνδυασμό με τον εγγυημένο κατώτατο μισθό που θα αναπροσαρμόζεται προς τα κάτω αφού θα είναι απογυμνωμένος από προσαυξήσεις («single minimum wage system») (άρθρο 103 ν. 4172/2013), συγκροτούν το καταστροφικό μίγμα της υποβάθμισης των δυνάμεων της εργασίας των Ελλήνων στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι αποτελεί συνδυασμένη μέθοδο καταστροφής της εργατικής δύναμης και των προσδοκιών της χώρας, αφού, στα πρόσωπα των απελπισμένων γονέων και παππούδων τους, οι νέοι θα βλέπουν το δικό τους μέλλον και την προοπτική της οικονομίας.

Πρόκειται ουσιαστικά περί εμπαιγμού!

Και καλό θα είναι, έστω και την υστάτη στιγμή, η προφανώς απερχόμενη κυβέρνηση να μην εφαρμόσει τη μνημονιακή εκδοχή ενός κάποτε ελπιδοφόρου θεσμού της αστικής δημοκρατίας ώστε να αφήσει τα ανάλογα περιθώρια στη νέα κυβέρνηση της χώρας με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ να τον αναμορφώσει σε έναν αξιοπρεπή θεσμό του κοινωνικού κράτους που εξασφαλίζει την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης και επανενώνει τον διαρρηγμένο κοινωνικό ιστό.

(*)Ο Αλέξης Π. Μητρόπουλος είναι βουλευτής και μέλος της Πολιτικής Γραμματείας ΣΥΡΙΖΑ.